Kerkdienst Cantatevespers

Welkom in deze muziekvespers in de Koepelkerk! Een muziekvespers is een 
middagdienst waarin muziek een centrale plaats inneemt. In een 
cantatevespers wordt een cantate van Johann Sebastian Bach uitgevoerd.
De cantatevespers volgt de vorm zoals dit getijdegebed al eeuwenlang gestalte 
krijgt met als vaste onderdelen: hymne (strofisch lied) – psalm – lezing – het 
Magnificat (de lofzang van Maria) – gebeden. 

Over de cantate ‘Es ist ein trotzig und verzagt Ding’ – BWV 176
Op deze zondag na Pinksteren wordt het feest van Trinitatis gevierd, de dag 
gewijd aan de heilige Drie-eenheid. Met deze dag wordt de kerkelijke feesttijd 
besloten. Het evangelie dat voor deze dag is aangewezen, is Johannes 3,1-15. 
Het verhaalt over Nikodemus, een invloedrijke leider van het Joodse volk, die 
een nachtelijk gesprek voert met Jezus. Dit evangelie staat niet in relatie met 
de thematiek van de Drie-eenheid. Deze perikoop had al een plaats gekregen 
op de eerste zondag na Pinksteren, voordat aan die dag in 1334 het feest van 
Trinitatis werd toegewezen.

De tekst van de korte cantate werd geschreven door Christiane Mariane von 
Ziegler (1695-1760). Zij combineert twee karaktertrekken die ze in 
Nikodemus meent te herkennen: vastbeslotenheid en schuchterheid. De keuze 
van de tekst voor het openingskoor illustreert dat: ‘Es ist ein trotzig und 
verzagt Ding um aller Menschen Herze’, een tekst uit Jeremia 17,9 volgens de 
vertaling van Luther (‘Het hart van alle mensen is koppig en moedeloos’). 
Deze tekst krijgt muzikaal gestalte in een grootse koorfuga. Ook de tekst van 
de recitatieven zijn alleen te begrijpen als deze worden betrokken op de figuur 
van Nikodemus. De verwijzing naar de Drie-eenheid herkennen we pas aan 
het eind van de tweede aria en in het slotkoraal. De muziek van de twee aria’s 
zijn in de stijl van barokdansen: de sopraanaria is een gavotte, de altaria een 
menuet.

Het Magnificat in deze cantatevespers is een compositie van de Franse 
barokcomponist Marc-Antoine Charpentier (1643-1706). Hij liet een 
uitgebreid oeuvre na van voornamelijk kerkmuziek. De laatste jaren van zijn 
leven was hij kapelmeester van de Sainte-Chapelle in Parijs.
In deze compositie wordt de continuo-partij gespeeld door drie instrumenten: 
naast het orgel en de cello horen we ook een aartsluit, een grote luit, een veel 
gebruikt begeleidingsinstrument in de renaissance en barok. Ten opzichte van 
de luit is de aartsluit voorzien van extra bassnaren. De aartsluit wordt in deze 
cantatevesper bespeeld door Hideki Yamaya.

Pieter Endedijk